1961
 

Image Guided Cobaltstraler in gebruik genomen

1961 Cobalt IGRT.jpg 

In december 1960 wordt de installatie van de grote Cobaltstraler vlak  voor kerstmis afgerond. De Cobaltbron, sterkte 2500 Ci = 92,5 TBq, wordt in januari 1961 geladen. Het toestel is ontworpen voor beeldgeleide bestraling. 43) 44)

De Cobaltstraler is een Nederlands ontwerp, op basis van ideeën van Dr Lokkerbol. De fabrikant is Smit Röntgen in Leiden, een bedrijf dat later zal opgaan in Philips Medical Systems. Het toestel trekt grote aandacht. Honderden buitenlandse bezoekers komen naar het AVL.

De constructie van het toestel bestaat uit een stalen ring van bijna 5 meter doorsnede waarin de Cobaltstraler en de röntgenbeeldversterker zijn opgehangen. Voor de real time beeldvorming is naast de Cobaltstraler een röntgenbuis gemonteerd tegenover de nieuwe 5" röntgenbeeldversterker met TV systeem van Philips. Tegenover de bestralingskop is een contragewicht gemonteerd. Hierin bevinden zich ionisatiekamers voor in vivo dosismeting. De ring kan draaien om de horizontale as, het isocentrum ligt op ca 1 meter boven de vloer. De bestralingskop, de röntgenbuis en de röntgenbeeldversterker zijn op dit punt gericht.  Delen van de vloer openen zich automatisch om een rotatie van 360 graden mogelijk te maken zodat de stralenbundel de patient uit alle richtingen kan bereiken. Tijdens de bestraling worden de bewegingen van de grote ring, de bestralingskop en de behandeltafel bestuurd vanuit de bedieningsruimte. Diverse bewegingen kunnen automatisch worden gecoördineerd met een programma automaat. Op een BV/TV monitor in de bedieningsruimte wordt de isocentrische positionering de patient  gecontroleerd.

1961 Cobalt Gerarda vant Riet.jpg 

Bedieningsruimte van de beeldgeleide Cobaltstraler. De laborante heeft zicht op de bestraling door een vloeistofgevuld loodglasvenster en heeft daaronder de monitor van het BV/TV röntgenbeeld systeem.Laborante: Gerarda van 't Riet.

In het jaarverslag 1960-61 wordt beschreven dat al kort na de installatie  proeven genomen werden met de speciale planigrafische lokalisatie en instelmethoden, waartoe  dit bestralingsapparaat de mogelijkheid biedt. Met de beeldversterker-televisieketen werd reeds eerder ervaring opgedaan. Vanaf de aanschaf in 1956, werd deze gebruikt voor de lokalisatie van hypophyse- en longtumoren bij röntgen_ en radiumbehandelingen.

1961: samenvatting explicatie Lokkerbol over het beeldgeleide Cobalt, uit TV programma "Ziek zijn beter worden", gepresenteerd door dr. van Zwol.

9_B8DfvBvKY

De grote Cobaltstraler is de bekroning van 10 jaar research en ontwikkeling in de bestralingsafdeling. Vanaf ca 1950 ontwikkelt dr. Lokkerbol ideeën over beeldgeleide bewegingsbestraling.  In 1953 krijgt hij daarvoor de beschikking over een roterend röntgentoestel met portal filmcassette systeem, de TU1 van Philips.   Bij de stap naar meer doordringende stralenbundels wordt niet voor de nog experimentele lineaire versneller gekozen maar voor de technisch eenvoudiger Cobaltstraler.  Dit maakt het ook mogelijk het gehele toestel in Nederland te ontwikkelen. Op basis van de BV/TV keten van Philips brengt Lokkerbol het beeldgeleide bestralingstoestel tot stand dat op dat moment uniek in de wereld is.

 

Krantenartikel SmitCobalt klein.jpg 

De start van dit grote project vindt plaats in 1955, als het KWF met de financiering van NLG 780.000 de start van het project mogelijk maakt. Naar het huidige prijspeil bedragen de kosten 3 á 4 miljoen Euro.

Het NKI-AVL was de enige opdrachtgever. De twee andere grote bestralingscentra, in Rotterdam en Utrecht kopen eenvoudiger Cobaltapparaten.  De basis onder dit omvangrijke projekt is daarmee smal. In de praktijk blijkt het niet mogelijk om met de kleine staf in het AVL de mogelijkheden van het bestralingstoestel goed te benutten.

In 1968 wordt het Cobalt apparaat vervangen door een lineaire versneller en het duurt  25 jaar tot nieuwe ontwikkelingen een vergelijkbaar niveau van beeldgeleiding mogelijk maken. In het AVL leggen de fysici Harm Meertens en Marcel van Herk daarvoor de basis met de ontwikkeling van het Electronisch Portal Imaging Device en geavanceerde software voor de automatische analyse van röntgendoorlichting.

SmitCobalt en team Lokkerbol klein.jpg 

December 1960, De installatie van het grote Cobalttoestel is voltooid.
Vlnr Willem Smit, dir. Smit Röntgen Leiden, Mattieu de Vogel, ontwerper Smit Röntgen, ?? laborante, dr Henri Lokkerbol. 

Cobaltbom schets vanSlooten klein.jpg 

 

 

 

Chirurg Emiel van Slooten maakte vaak grappige schetsen van gedenkwaardige gebeurtenissen in de medische staf.  Toen dr Lokkerbol in 1961 zijn roterende cobaltapparaat vaak aan bezoekers demonstreerde was dit zijn reactie. Deze tekening heeft lang boven het bureau van de hoofd radiotherapeutisch laborante gehangen.

 

 


Bronnen & Publicaties

  • 43) LOKKERBOL, H. Het telekobaltapparaat van het Antoni van Leeuwenhoekhuis. KWF-Nieuws(1961) no 16, p. 2-3. ,
  • 44) LOKKERBOL, H., J. W. SMIT , A new apparatus for telecobalttherapy. Transactions IXth International Congress of Radiology, vol. 1l. Stuttgart, 1961, p. 1498. ,