UA-35946176-3
1982
 

Portal Film Imaging op kleine schaal in gebruik

AvLMVRadiografieMama.jpg 

1986, Portal Film opstelling aan de 14 MeV lineaire versneller in het Antoni van Leeuwenhoek.

Bij "portal film imaging" wordt een röntgenfoto gemaakt van de patiënt met de megavolt stralenbundel waarmee de tumor wordt bestraald. Op de foto wordt gecontroleerd of het bestralingsveld op de juiste plaats komt. Vanaf ca 1980 wordt de megavolt portal film routinematig ingevoerd als controlemiddel bij sommige complexe bestralingen. De procedure kost echter te veel tijd en kan niet bij alle bestralingen worden ingevoerd. 

De gangbare uitvoering van radiotherapie bestaat uit het geven van een stralingsdosis in een aantal bestralingszittingen, het zg fractioneren. De patient komt gedurende enkele dagen tot weken iedere dag, om op dezelfde wijze te worden bestraald. Het dagelijkse herpositioneren van een patiënt op de bestralingstafel en dagelijks instellen van de bestralingsvelden op het doelvolume is een van de zwakste schakels in de gehele keten van aktiviteiten 63).   

portal image comp manual.jpg 

Door meting en vergelijking van de portal film images kunnen systematische en eenmalige afwijkingen in het richten van de stralenbundels worden opgespoord. Op grond hiervan kan worden besloten om tijdens de reeks bestralingen van een patiënt instellingen aan te passen om een instelfout of een trendmatige verschuiving te corrigeren. Aanpassingen van de instelling  gebeuren in de praktijk achteraf, bij een volgende bestraling uit de serie, want het ontwikkelen en analyseren van de foto kost te veel tijd om de patiënt hierop te laten wachten. De uitkomsten worden ook gebruikt om de werkwijze doeltreffender te maken door procedures en hulpmiddelen te verbeteren.

De scherpte en het contrast van megavoltfoto's zijn slecht als gevolg van de fysische eigenschappen van de harde megavoltstraling en de lineaire versneller. De harde straling veroorzaakt een laag contrast en verstrooide straling uit de versneller en uit de patiënt maakt het beeld nog slechter. De grote afmetingen van het stralingsfocus in de versneller,  van ca 2 mm x 3 mm verklaren een onscherpe afbeelding van details in de foto.

meertens portalimage digital.jpg 

Harm Meertens bij de opstelling voor foto digitalisatie.

Klinisch fysicus Harm Meertens ontwikkelt  vanaf ca. 1980 een betere methode om portal images te analyseren. De megavoltfoto wordt op een lichtkast opgenomen met een video camera en gedigitaliseerd opgeslagen. Het elektronische beeld wordt daarna bewerkt en verbeterd met behulp van software. De beeldbewerking is afgeleid van de praktijk op de CT scanner die  sinds 1979 in het Antoni van Leeuwenhoek in gebruik is. In het AVL wordt daarvoor nieuwe beeld verbeterende software ontwikkeld door o.m. prof. Marcel van Herk.

portal image.jpg 

Megavoltfoto van een hoofd-hals bestraling na digitalisatie. In de foto zijn metalen markers te zien die op de huid of in de patiënt zijn aangebracht om belangrijke posities te kunnen terugvinden. Het cirkeltje is de afbeelding van een veld centrummarker die aan de lineaire versneller is gemonteerd.

sim image.jpg 

De corresponderende simulatorfoto na bewerking met digitale beeldverbetering.   De megavoltfoto wordt vergeleken met een referentie röntgenopname  die eerder op de Simulator is gemaakt, en met de megavoltfoto's van volgende bestralingen.

portal image variquant.jpg 

 

Analyse van de positie van de randen van het bestralingsveld tijdens opeenvolgende bestralingen uit een serie.        Van een serie van megavolt portal opnamen zijn de afgebeelde skeletdelen (botstructuren) nauwkeurig op elkaar gelegd (zg. gematched) en de positie van de daarbij horende verzameling veldranden is geplot.

Bronnen & Publicaties

  • 63) “On-line acquisition and analysis of Portal images” door Harm Meertens. Academisch Proefschrift, Universiteit van Amsterdam 1989, promotor Prof. Dr. J. Strackee. ,