UA-35946176-3
1995
 

Verfijning Conformatie Therapie met de Multi-Leaf-Collimator

Conformatie therapie.JPG 

Conformatie therapie (figuur met dank aan Harm Meertens)

Bij conformatie therapie worden de afmetingen van de bestralingsvelden onder alle omstandigheden zo dicht mogelijk rond het gelokaliseerde tumorweefsel (doelgebied) geprojecteerd. Met het 3-D treatment planning systeem wordt vervolgens een bestralingsplan ontworpen waarbij de dosisverdeling zo goed mogelijk aan het doelgebied wordt geconformeerd. Het gezonde weefsel ontvangt daarbij zo weinig mogelijk dosis. Het doel is om de tumor  met een hoge dosis uit te schakelen zonder onaanvaardbare bijwerkingen. Bij een bestraling uit meerdere richtingen is het noodzakelijk om de veldvorm vaak aan te passen. In de moderne bestralingstoestellen is dit een continue proces waarbij afhankelijk van de bundelrichting (gantry hoek) de collimatorblokken, de multi-leaf-collimator lamellen en de collimator rotatie automatisch worden versteld.   

Vanaf eind jaren '80 krijgt in de research van de bestralingsafdeling in het NKI-AVL het concept van de Conformatiebehandeling vorm. Dit wordt ook wel omschreven als een High Dose High Precision (HDHP) benadering van de bestraling.  In de jaren '90 komt de ontwikkeling in een stroomversnelling wanneer  nieuwe technieken en ontwikkelingen elkaar versterken:

  • 3D imaging met de CT en MRI scanner geeft inzicht in de anatomie en in orgaanbewegingen.
  • 3D treatmentplanning  met geavanceerde software maakt bestraling van complexe geometrie haalbaar.
  • Chemotherapeutisch worden  tumoren gevoeliger gemaakt voor straling.
  • Lineaire versnellers kunnen met computerbesturing automatisch en continu worden ingesteld.
  • De multi-leaf-collimator produceert automatisch instelbare organische veldvormen.
  • Het electronic portal imaging device voor on-line kwaliteitscontrole komt beschikbaar.

Bij deze arbeidsintensieve vormen van conformatietherapie wordt het doelgebied met behulp van CT en MRI-scannerbeelden met een driedimensionaal treatment planning systeem zeer exact bepaald (=> high precision). Door de exacte bepaling van het doelgebied worden de omliggende weefsels en organen bij de behandeling niet of minder bestraald, waardoor complicaties kunnen worden voorkomen of verminderd. De patiënten kunnen op grond hiervan een intensievere bestraling (=> high dose) ondergaan, hetgeen een positieve uitwerking heeft op de genezingskans.

Top Klinische Zorg.   Vanaf 1993 worden in het NKI-AVL nieuwe technieken vanuit de research en ontwikkeling geleidelijk in de klinische patiëntenzorg  overgenomen. Een gespecialiseerde projectgroep onder leiding van de radiotherapeuten Joos Lebesque en Ronald Keus en klinisch fysicus Iain Bruinvis, het Top Klinische Zorg (TKZ) project, zorgt voor deze geintegreerde, geavanceerde behandelingen. In 1995 wordt deze therapie bij zo'n 100 prostaat-en parotispatiënten toegepast 70).  In 1996 werd al ongeveer 30% (900) van alle patiënten op intensieve of bijzondere wijze behandeld. 200 patiënten ontvingen in 1996 een HDHP conformatie behandeling. Naast prostaatkanker wordt dit in toenemende mate gedaan bij een long-, blaas-, speekselklier- of hersentumor. 71)

Introductie van de Multi-Leaf-Collimator (MLC)

1992 Philips SLi met portal armklem in B9 web.jpg 

 SLi20 20MeV lineaire versneller (fabrikaat Philips) in bestralingsruimte 9 (huidige A1). 

De versneller is geïnstalleerd in 1988. Philips installeert in 1995 de nieuwe Multi Leaf Collimator (MLC) op dit toestel. De MLC is een stralingsdiafragma dat bestaat uit een groot aantal lamellen of schuiven. Het wordt  gebruikt om stralenbundels te vormen waarvan de begrenzing de contouren van doelgebieden nauwkeurig volgt. Met de MLC op toestel A1 kan het bestralingsveld in stappen van 1 cm worden gevormd     

1995 MLC T9.jpg 

 Multileaf collimator aan de SLi20 lineaire versneller.

Met deze collimator wordt een veldgrootte van maximaal 40x40 cm op 1 meter afstand ingesteld. Het bestralingsveld wordt gevormd met de instellingen van 2 groepen van ieder 40 "leaves" = wolfram lamellen van 9 cm hoogte, die tegenover elkaar liggen in de collimator.  Elk van de 80 leaves heeft een aandrijfmotor en kan  onafhankelijk en nauwkeurig worden geplaatst. De dikte van de afzonderlijke leaves komt overeen met een stap in de veldgrens van 1 cm op een meter afstand van de stralingsbron. 

Bronnen & Publicaties

  • 71) Jaarverslag NKI 1996. ,
  • 70) Jaarverslag NKI 1995. ,
  • Lebesque portret 

    Dr. Joos Lebesque

    1944

    Joos Lebesque promoveert in 1979 in de natuurkunde, behaalt in 1981 zijn artsexamen en begint in 1981 de opleiding in de radiotherapie onder prof. Breur in het Antoni van Leeuwenhoek. In 1985 wordt hij radiotherapeut-oncoloog in het AVL. Door zijn unieke combinatie van fysische en medische kennis levert hij een bijzondere bijdrage in de afdeling en vervult hij een brugfunctie tussen de fysica en de kliniek. Hij introduceert o.a. een exacte techniek van veldaansluitingen bij de mammabestraling, een simultane boost techniek van de prostaat en biologische parameters in de treatment planning. Hij is vanaf 1990 projectleider van vele researchprojecten in Conformal, Intensity Modulated en Image-Guided Radiotherapy. Onderwerpen zijn o.a. longschade en -behandeling, dosisverificatie en geometrische marges, effecten van orgaanbeweging en dosis escalatie bij prostaatcarcinoom. Van 1990 tot 1998 is hij hoofd van de researchafdeling radiotherapie.