UA-35946176-3
1917
 

Philips onderzoeker Gilles Holst repareert Röntgenbuizen

Gilles Holst, eerste directeur van Philips NatLab. 

Gilles Holst (Haarlem, 20 maart 1886 - Waalre, 11 oktober 1968) was een Nederlandse natuurkundige en vanaf 1914 de eerste medewerker en directeur van het Philips Natuurkundig Laboratorium("NatLab").

De eerste radiologen in Nederland waren aangewezen op bestralingsapparaten uit Duitsland of Frankrijk. Er bestond in Nederland geen röntgenindustrie en Philips produceerde nog uitsluitend gloeilampen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914 -1918) komt de handel in strategische producten zoals röntgenbuizen en Radium stil te liggen en de Nederlandse radiologen zoeken naar een oplossing voor de noodzakelijke reparatie van de kwetsbare primitieve toestellen. Het is met name door initiatief van de Amsterdamse hoogleraar en radioloog Prof. Dr J. K. A. Wertheim Salomonson dat Philips besluit om de reparatie en ontwikkeling van röntgenbuizen te onderzoeken. Wertheim Salomonson kent Gerard Philips  en weet deze te overtuigen om het net opgerichte Philips Natuurkundig Laboratorium (1914) onderzoek te laten doen naar de techniek van röntgenbuizen. Philips volgde hiermee concurrenten als General Electric in de USA die al eerder wetenschappelijk onderzoek lieten uitvoeren in eigen laboratoria.

Door omstandigheden wordt  daarbij ook het NKI-AVL betrokken. Wertheim is namelijk wetenschappelijk adviseur van het NKI en de broer van Frans Gaarenstroom,  de radioloog in het AVL,  is procuratiehouder van Philips. Mede door deze persoonlijke relaties bezoekt NatLab directeur ir. Gilles Holst de bestralingsafdeling van Frans Gaarenstroom in december 1917 om de röntgentechniek te bestuderen.

Dankzij de medewerking van Philips Company Archives is een scan van het oorspronkelijke notitieboekje van Holst's bezoek beschikbaar voor studie. Hieruit blijkt hoe Gaarenstroom zijn apparaten gebruikte bij therapie en beeldvorming. 

Aantekeningenboek no 5 G Holst-2a kl.jpg 

De eerste bladzijde van de aantekeningen door Gilles Holst, genoteerd bij zijn bezoek aan het AVL in december 1917.  bron: Philips Company Archives.

Op basis van historische literatuur kan de hoogspanning worden geschat op grond van de vonkboog afstand: therapiestraling 26 cm = 110kV, opname weke delen 14 cm = 68 kV, middelhard 16 cm = 75 kV, hard 18 cm = 82 kV. Uit de aantekeningen van Gillis Holst blijkt ook dat dr. Gaarenstroom een (gas)vlammetje gebruikte om een palladium venster in de glazen buisomhulling te verhitten wanneer de waterstofdruk in de buis te laag werd. Waterstof diffundeert namelijk makkelijk door verhit palladium en dit verschijnsel werd benut om de gasdruk in de buis te kunnen beïnvloeden. 

De gloeispiraal van de Coolidgebuis vraagt een stroom van 4 a 5 A.  Holst rapporteert over het gebruik van de aanwezige Crookes buizen en een Coolidge buis. Het zou nog tot 1919 duren tot dat alle bestralingstoestellen in het NKI-AVL waren omgebouwd naar Coolidge buizen. 

  De oorsprong van Philips Medical Systems (Philips Health Care).   Na het bezoek van Holst aan Amsterdam wordt in het Philips NatLab begonnen met de reparatie van röntgenbuizen. Dit is het begin van Philips Röntgen activiteiten waaruit de divisie Medical Systems zal ontstaan. Vanaf 1922 levert Philips eigen röntgenbuizen. Dit zijn aanvankelijk verbeterde uitvoeringen van de Crookes gasbuizen omdat patenten van General Electric verhinderen dat Philips met Coolidge buizen op de markt komt. 

Sinds het eerste contact in 1917 heeft het Antoni van Leeuwenhoek  regelmatig samengewerkt met het Philips NatLab, Philips Medical Systems en de firma Elekta die in 1997 de radiotherapie aktiviteiten van Philips heeft overgenomen. Voorbeelden op deze website zijn 1925: proefneming Metalix röntgenbuis, 1936: bestralingsproeven met neutronenstraling, 1939: experimenteel 1 MV röntgentoestel, 1973: prototype dual energy lineaire versneller, 1975: experimentele neutronen therapie,  2001: Cone Beam CT scanner aan de linaire versneller.