2012
 

Actievere delen van de tumor krijgen extra dosis straling

Flame functional images.jpg 

"Functional imaging" op de MRI laat het meest actieve deel van de tumor zien in de prostaat.

Met de beeldvorming door MRI (Magnetic Resonance Imaging) en PET-CT (Positron Emission Tomography en Computer assisted röntgen Tomography) scanners wordt in het Antoni van Leeuwenhoek het onderscheid onderzocht tussen actieve en minder actieve gebieden binnen een tumor. Uit onderzoek is gebleken dat een tumor die een behandeling overleeft weer gaat groeien vanuit het gebied dat eerder actief werd gevonden. In een nieuwe opzet van de bestralingstechniek krijgen deze "brandhaarden" een extra dosis straling.  74). 

Flame radiation projections.jpg 

Met de lineaire versneller worden de meer actieve delen van de tumor extra intensief bestraald.

2012 Elekta Axesse.jpg 

 

 

 

Lineaire versneller type "Axesse" van Elekta (Zweden). 

 

 

Deze versneller is uitgerust met een hoge resolutie Multi Leaf Collimator (160 leaves, 5mm leafbreedte), portal imaging en Cone Beam CT. Ontworpen voor precisiebestralingen met smalle stralenbundels.  Met de nieuwste lineaire versnellers, zoals Axesse in het AVL kan nauwkeurig binnen de tumor op bepaalde locaties  extra intensief worden bestraald, tot een dosis waarbij de "brandhaard" het niet overleeft. Daarbij wordt het gezonde weefsel van de omringende organen voldoende gespaard om ernstige bijwerkingen te voorkomen. Bijwerkingen waren in het verleden de reden dat deze hoge doses niet gegeven kon worden. 

Kwaliteitscontrole maakt hoge dosis mogelijk. Met behulp van het EPID portal imaging systeem en het Cone Beam CT scannersysteem wordt op het bestralingstoestel tijdens de behandeling gecontroleerd of de geplande dosis op de juiste plek terechtkomt en hoe de tumor reageert op de behandeling. Dit maakt ook zichtbaar of de behandeling eventueel tussentijds moet worden aangepast. Onder deze gecontroleerde omstandigheden blijken hoge lokale doses straling mogelijk die enkele jaren geleden nog voor gevaarlijk werden gehouden. De kans op genezing neemt daarmee toe.

Internationale samenwerking. In het najaar van 2012 zijn in het AVL twee studies begonnen naar de mogelijkheid om volgens het "brandhaard" principe een specifieke kankersoort te behandelen. De studies worden benoemd met de namen "FLAME"  (Focal Lesion Ablative Microboost for ProstatE Cancer) en "ARTFORCE" 74). In de FLAME studie wordt het effect van een nieuwe bestralingstechniek van prostaatkanker onderzocht. ARTFORCE richt zich op de verbetering van de behandeling van hoofd-hals kanker. Voor meer informatie zie de link ARTFORCE project

FLAME studie: voorbeeld van het dosisplan in een prostaat bestraling:

Flame 1.jpg 

De studie FLAME is ontworpen in het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Het AVL en het Universitair Ziekenhuis Leuven (B) nemen deel aan dit onderzoek. Radiotherapeut Floris Pos en klinisch fysicus Uulke van der Heide zijn de coördinatoren van de Amsterdamse bijdrage aan deze studie. Over 5 jaar wordt het verslag verwacht van de eerste resultaten. Voor meer informatie zie de link FLAME project.

Historisch perspectief.   Bijna 30 jaar geleden, in 1984 werd een prostaatbestraling minder verfijnd uitgevoerd. Het onderstaande voorbeeld laat de dosisplanning zien.

1984 Prostaatbestraling.jpg 

Rond de prostaat is met een ruime marge het doelgebied getekend. De reden hiervoor is de onzekerheid over uitzaaïngen en de positie van de bewegende prostaat. Het bestraalde gebied wordt verder vergroot door het doelgebied te  omvatten met een rechthoekig hoge-dosisvolume dat ontstaat uit een eenvoudige 3 velden techniek. Binnen dit rechthoekige volume wordt zo homogeen mogelijk met de maximaal verantwoorde dosis bestraald. Een aanzienlijk volume gezond weefsel wordt daardoor echter met straling belast. Kwetsbare organen als rectum en blaas ontvangen veel straling.   Let bij voorbeeld  op het verschil in ingesloten gebied door de 60% curve in FLAME ten opzichte van de planning in 1984. 

ARTFORCE studie: voorbeeld van het dosisplan in een hoofd-hals bestraling.

Artforce 3.JPG 

De studie ARTFORCE wordt vanuit het AVL geleid door radiotherapeute Olga Hamming. Meerdere topinstituten in Europa nemen deel aan de ARTFORCE studie.  De standaard behandeling, waarbij bestraling en chemotherapie worden gecombineerd wordt vergeleken  met drie andere behandelingen. Met de diagnostische beelden van MRI en PET-CT scans wordt  vooraf bepaald welke behandeling voor iedere patiënt persoonlijk de beste is. De bestraling wordt aangepast aan het gedrag van de tumor en daarbij wordt de chemotherapie gevarieerd.

Bronnen & Publicaties

  • 74) “Radiotherapie op maat” door Bart de Haas. Interview in ANTONI, relatiemagazine van het NKI-AVL, 2012 nr 4. ,