UA-35946176-3
2012
 

100 jaar Orthovolt, een historisch overzicht van röntgenapparaten.

orthovolt2012_29.jpeg 

29 oktober 2012, radiotherapeuten met aandachtsgebied huidtumoren poseren bij de nieuwe Orthovolt. Van links naar rechts: Olga Hamming-Vrieze, Arash Navran en Rick Haas. (Foto: Patricia Fewer)

Oppervlakkige tumoren en huidtumoren kunnen met röntgenstraling en met elektronenstraling worden behandeld. Voor de elektronenbestraling is een zware lineaire versneller nodig met een versnelspanning van 6 tot ca 15 miljoen Volt. In het AVL is er voor gekozen om een eenvoudig orthovolt röntgentoestel te gebruiken met een buisspanning tussen 50 en 300 kiloVolt.  In 2012 neemt de afdeling Radiotherapie hiervoor een nieuw Orthovolt apparaat in gebruik nadat het oude toestel een jaar eerder defect was geraakt. Na een jaar afwezigheid heeft het AVL weer een eigen röntgentoestel in huis waarmee diverse dunne oppervlakkige huidtumoren maar ook grotere en dikkere afwijkingen effectief bestraald kunnen worden.   Dit Orthovolt toestel is zeer patiëntvriendelijk.

"Dat komt door zijn flexibele constructie, waardoor bestraling liggend in bed of zelfs zittend in een rolstoel mogelijk is", vertelt radiotherapeut Rick Haas. "Bij aanschaf hebben we ook gekozen voor verschillende bundelenergieën. Daardoor kunnen we nu verschillende huidtumoren, zoals het basaalcelcarcinoom, het plaveiselcelcarcinoom, Kaposi sarcomen en melanocytaire afwijkingen zoals Morbus Dubreuilh, adequaat behandelen. Na een jaar doorverwijzen kan het AVL nu zelf weer deze behandeling aanbieden ........"

Orthovolt toestellen sinds 1915.

1915 bestralingstoestel keizersgracht.jpg 

1915, het eerste röntgentoestel in het AVL. 

Toen het Antoni van Leeuwenhoekhuis in 1915 werd geopend, bestond de moderne radiotherapie uit röntgenbestraling bij een buisspanning van 80 - 100 kiloVolt en radiumapplicatie.   Men was zich bewust van de relatief geringe dieptewerking van deze straling, maar de beschikbare techniek was nog beperkt tot deze stralingsbronnen. Met bundel ophardingsfilters, intraoperatief bestralen en kruisvuurbestralingen (bestraling langs verschillende invalshoeken op het zelfde gebied gericht)  werd geprobeerd om voor dieper gelegen tumoren de stralenbehandeling enigszins effectief te maken. 

1929 orthovolt Sarphatistraat.jpg 

1929, Drie röntgentoestellen met een spanning tot ca 200 kiloVolt in de bestralingsruimte van het AVL aan de Sarphatistraat.

Rond 1920 werd een buisspanning van 200 kiloVolt mogelijk. Philips introduceerde voor de röntgenbuizen een plafondophanging die hier voor het middelste toestel is gemonteerd. 

1940 DdH roentgenbestraling kl.jpg 

 

 

 

1940, Het AVL beschikt over een modern Philips orthovolt apparaat, dat is voorzien van veilig afgeschermde hoogspanningskabels. Dr. Daniel den Hoed voert een bestraling uit in het hoofd-hals gebied.

 

De oorspronkelijke röntgenappatuur met spanningen tot ca 300 kiloVolt wordt nu aangeduid als de Orthovolt apparatuur. (Ortho betekent in oud grieks recht of juist). De term Orthovolt is gangbaar voor röntgentoestellen met harde straling bij buisspanningen vanaf ca 200 en maximaal 300 kiloVolt. Deze hogere spanningen kwamen vanaf ca 1920 beschikbaar en daarmee verbeterde de mogelijkheid om dieper gelegen tumoren te bestralen. Nog hogere spanningen werden tegen het eind van de jaren '30 bereikt met technisch experimentele toestellen, zoals de resonantietransformator of de 1 MV cascade generator die het AVL in 1939 in gebruik nam.  Na de tweede wereldoorlog nam de ontwikkeling van elektronenversnellers met een megavolt versnelspanning een grote vlucht. 

1954 nieuwe Philips DT stationair.jpg 

1954, Het nieuwe orthovolt röntgenapparaat in het AVL. De fabrikant is Philips, de röntgenbuis werkt bij maximaal 250 kV buisspanning en ca 20 mA buisstroom.

Naast het grote 250 kV toestel worden twee kleinere in gebruik genomen. Een Contact Therapie toestel (buisspanning 50 kV) en een Oppervlakte Therapietoestel (buisspanningen 80 tot 150 kV)

1955ca OT nel de haan.jpg 

ca 1955, hoofdlaborante Nel de Haan geeft een rondleiding aan een Italiaans gezelschap van medici en vertegenwoordigers van de industrie.

Links op de foto staat het toestel voor Contact therapie (de CT) en rechts voor oppervlakte therapie (de OT). In een andere ruimte staat het grote orthovolt toestel voor 250 kV, ook wel Diepte Therapie (DT) toestel genoemd.

 

1985ca orthovolt 250.jpg
1975ca röntgen contactbestraling.jpg

 links: het nieuwe DT orthovolttoestel (250 kV) in 1973 in een bestralingsruimte van het nieuwe AVL in Amsterdam Slotervaart.   rechts: uitvoering van een bestraling met Contact Therapie (50 kV). De laborante is Nannette van Drevelt. Zij was vele jaren de laborante die de orthovolt bestralingen verrichtte.


1995 orthovolt pantak.jpg 

1995, Het nieuwe orthovolt apparaat wordt geleverd door de firma Pantak. De buisspanning is maximaal 300 kV bij een stroom van 20 mA. Het toestel wordt gebruikt op 250 kV. Voor zeer oppervlakkige behandelingen wordt een kleiner toestel van de zelfde fabrikant gekocht, Dit staat links op de foto, met een maximale spanning van 150 kV.

Voor de fixatie in het hoofd hals gebied ligt een vacuumkussen klaar op tafel. Dit kussen is gevuld met plastic korrels en  vormt zich naar het lichaam. Met de luchtpomp op het wagentje rechts wordt het kussen onder vacuum gebracht. Daarbij zetten de korrels zich vast en vormen daarmee een mal waarin het hoofd in een vaste stand wordt gehouden.

Tijdperk Orthovolt is voor de grote fabrikanten voorbij. In de wereld van de radiotherapie wordt orthovolt in 1995 niet veel meer toegepast. Alleen enkele grote bestralingsafdelingen, met een traditie in de orthovolt, handhaven deze therapievorm. De fabrikanten Philips en Siemens beëindigen de fabrikage van orthovolttoestellen.  Enkele kleine firma's, zoals Pantak in Engeland ontwikkelen voor de resterende gebruikers toestellen met modernere technieken en computerbesturing. De therapeutische mogelijkheden blijven wezenlijk gelijk aan die van de oude toestellen.

orthovolt2012_03.jpg 

Het nieuwe orthovolttoestel in 2012. 

In het AVL raakt het orthovolttoestel uit 1995 na 16 jaar gebruik ernstig defect en in 2013 besluit het AVL om de twee oude röntgenapparaten te vervangen door een enkel nieuw apparaat. Dit zal worden gebruikt voor alle röntgenbestralingen in het bereik van 50 tot 300 kiloVolt, bij een maximale stroomsterkte van 10 mA bij de hoogste spanning. Dit toestel wordt in het begin van dit item beschreven. Bij deze gelegenheid wordt de bestralingsruimte opgeknapt en er wordt een nieuw plafondstatief geplaatst.