UA-35946176-3
1975
 

Experimentele Therapie met Neutronengenerator van Philips

NeutronenToestel.jpg 

Experimentele D-T Neutronengenerator van Philips, 1975-1981.

In 1975 neemt het NKI-AVL in de Megavolt bestralingsruimte 7 (A2) een experimentele Neutronen generator van Philips in gebruik. Dit toestel produceert neutronenstraling met een energie van 14 MeV uit de botsing tussen Deuterium, versneld met 250 kV en Tritium.  De neutronen opbrengst is 1012 neutronen/sec.

Deze neutronengenerator komt in veel opzichten overeen met de generator waaraan Daniel den Hoed in 1936 in het Philips NatLab Radiobiologisch onderzoek aan neutronen deed. Nieuw is dat de versnellingsbuis in de fabriek hermetisch is gesloten en een vaste hoeveelheid Deuterium en Tritium bevat. Daardoor heeft de buis een beperkte levensduur en moet deze regelmatig worden vervangen.  De buis en de technische systemen van de generator zijn opgehangen in een bewegend statief dat instellen rond de patiënt mogelijk maakt. Het statief is geleverd door de firma Brown Boveri Company in Zwitserland. Het is afkomstig van het 40 MeV Betatron van BBC.

neutron gen bediening.jpg

Bedieningslessenaar van de Neutronengenerator, met radiotherapeutisch laborante Mariëlle Stuyt

Radiotherapeuten hebben belangstelling voor de mogelijkheden van snelle neutronen omdat deze bij een zelfde dosis een sterker radiobiologisch effect hebben dan röntgenstraling. Dit hangt samen met de kortere afstand waarover neutronen hun energie overdragen in het menselijk weefsel. Ook is het effect op slecht doorbloed weefsel groter dan bij de orthovolt röntgenstraling en megavolt fotonenstraling. Snelle neutronen zijn daarom in theorie effectiever in het produceren van biologische schade en zijn minder afhankelijk van factoren die de stralengevoeligheid beïnvloeden. 

Neutronen collimatorwisseling.jpg

Automatische wisseling van veldgrootte collimator door een luik in de vloer.

De veldgrootte collimatoren werden radioactief door de bestraling met neutronen. Na enige tijd opslag in een de kelder was de activiteit voldoende afgenomen om ze weer te kunnen gebruiken.

NeutronenBuiswisseling.jpg

De neutronenbuis wordt gewisseld.

De buizen werden in de rode houder vervoerd van en naar de fabriek van Philips in Eindhoven.

De experimentele bestralingen vinden plaats tussen 1975 en 1981. Radiotherapeut Jan Batterman en fysicus Ben Mijnheer tonen in een 4 jarige studie aan dat de behandelingsresultaten weinig tot geen verbetering geven in vergelijking met gebruik van megavolt fotonenbundels.  Op sommige soorten tumoren blijken de snelle neutronen slechter te werken.  Vanwege de mindere resultaten, en de hoge kosten en inspanningen wordt het experiment beëindigd.

In de plaats van de neutronengenerator wordt een 14 MeV lineaire elektronen versneller geïnstalleerd. (8 MV fotonen en 6 - 14 MeV elektronen bundels.)

Dr. Jan J. Batterman ontvangt in 1979 de Wertheim Salomonson medaille voor zijn onderzoek naar de klinische mogelijkheden van neutronenbestraling met de DT generator van Philips in het NKI-AVL. Hij is daarmee na Daniël den Hoed (1933) en Betty Levie (1940) de derde radiotherapeut uit het NKI AVL die deze prijs ontvangt.

Jan J. Battermann.jpeg

Prof. Dr. Jan J. Battermann.

Jan Battermann werd opgeleid tot radiotherapeut in het NKI-AVL door professor Klaas Breur. In 1976 rond hij de opleiding af en wordt aangesteld als staflid, belast met de klinische leiding over het Neutronen projekt. Na afronding van het projekt in 1981 promoveert hij op het proefschrift "Clinical applications of fast neutrons, the Amsterdam experience" 52)

Hij werkt tot 1986 als Radiotherapeut in het NKI-AVL.

In 1986 wordt Jan Battermann benoemd tot hoogleraar Radiotherapie aan de Universiteit van Utrecht, en afdelingshoofd van de bestralingsafdeling van het AZU.

1978 Visser_Mijnheer.jpg 

Voor de fysische en technische aspecten van de neutronentherapie zijn fysicus Dr Ben Mijnheer en fysisch assistent Peter Visser verantwoordelijk.

 

 

 

 

 

 

 

 

Bronnen & Publicaties

  • 52) “Clinical applications of fast neutrons, the Amsterdam experience” door Jan J. Battermann, Academisch Proefschrift, Universiteit van Amsterdam 1981, promotor Prof. Dr. K. Breur. ,