UA-35946176-3
1968
 

Eerste Lineaire Versneller in gebruik genomen

1968 L10 zw.jpg 

1968, De eerste lineaire versneller wordt in het AVL aan de Sarphatistraat geinstalleerd. Het toestel is een Philips MEL SL75/super, uitgerust met een 8 MV fotonenbundel en een enkele 10 MeV elektronenbundel.

Professor Klaas Breur wordt geconfronteerd met de noodzaak om de behandelcapaciteit en de mogelijkheden voor megavoltbestralingen te verbeteren. In Nederland is de radiotherapie sterk in ontwikkeling. Vanaf 1964 komt, eerst in het Rotterdamse bestralingscentrum en daarna in de Universiteit van Utrecht een lineaire versneller met een versnelspanning van 6 miljoen volt (6 MegaVolt of 6MV) in gebruik, waarmee betere bestralingstechnieken mogelijk zijn dan met de Cobaltbron. 

In het AVL valt het grote Cobaltapparaat door storingen vaak uit. Het technisch onderhoud wordt problematisch omdat de nieuwe eigenaar van Smit Röntgen, Philips dit unieke toestel niet kan blijven ondersteunen, en het wordt na 7 jaar gebruik afgedankt. De sterkte van de grote Cobaltbron is na 6 jaar afgenomen tot ca 1100 Ci. Er kunnen minder patiënten op een dag worden bestraald, al wordt er ook in de avond bestraald. 

Het AVL begint aan een inhaalslag.  De Roentgentoestellen uit 1953 voor bewegingsbestraling worden uit dienst genomen. Eerst wordt in 1967 de megavolt bestralingscapaciteit uitgebreid door de vervanging van het verouderde Siemens Convergentie Röntgentoestel uit 1953 door een compacte,  krachtige Cobaltstraler waarmee de behandelcapaciteit wordt uitgebreid.  In 1968 volgt de vervanging van het grote Cobalt toestel van Lokkerbol door het nieuwste type lineaire elektronenversneller van Philips, de SL75/super.  Philips levert deze lineaire elektronenversneller met een versnellingsspanning van maximaal 10 miljoen volt.  Dit toestel is ontwikkeld in een Engels dochterbedrijf van Philips, MEL.

Philips Smit Cobalt.jpg

Het compacte Cobaltapparaat van Philips-Smit. Dit komt uit de fabriek van Smit Röntgen, die  onderdeel is geworden van Philips Medical Systems.

PhilipsSmit Cobalt 1967 control kl.jpg

 

 

 

Eenvoudig bedienings-paneel van het kleine cobaltapparaat. 

 

1970 L10 Bediening.jpg

 

 

 

De bedieningsruimte van de lineaire versneller.

Voor contact en toezicht op de patient beschikt de laborant over een geluid en een video verbinding. Voor de communicatie met collega's is een telefoon en een intercom  aanwezig. Het schakelpaneel voor de laborante is overzichtelijk en  compact. Technische systemen en de technische besturingskast van de versneller staan in de zogenaamde modulatorruimte, zie onderstaande foto.

De lineaire versneller is een verdere ontwikkeling van het type versneller SL75 dat in Rotterdam en Utrecht sinds 1964 en 1965 in gebruik is. De producent is Mullard Equipment Ltd (MEL), gevestigd in Crawley, Sussex, Engeland. Dit is een Philips bedrijf.  In dit type SL75/super is de fotonenenergie opgevoerd tot een versnelspanning van 8 MV en is voor het eerst ook een elektronenbundel beschikbaar  van 10 Mega electronVolt (10 MeV). Met de lineaire elektronenversneller  worden nu hoge energiën mogelijk en daarmee verkrijgt men doordringende en scherp begrensde stralenbundels waarmee de huid van de patient kan worden gespaard.  Voor veel tumoren komen betere bestralingstechnieken beschikbaar.  Dit type stralingsbron wordt het voornaamste bestralingsapparaat in de Radiotherapie tot de dag van vandaag.

Het toestel is gebouwd rond een versnellingsbuis waarin over een afstand van ca 2 meter elektronen worden versneld tot een spanningsverschil van 8 MV. De elektronen van 8 MeV (Mega elektronVolt)  worden gefocusseerd tot een stralingsbron van 3 mm diameter op een gouden trefplaatje. Uit de absorbtie van de electronen ontstaat op dit kleine focusoppervlak een fotonenbundel met een effectieve versnelspanning van 8 MV die scherp kan worden begrenst. Dit is een verbetering tegenover de Cobaltbron, die een mengsel van 1,17 en 1,33 MeV fotonenstraling oplevert en een brondiameter heeft van 20 mm.  De machine kan 360 graden rond de patient draaien en laat daarbij door de compacte afmetingen veel vrijheid om de patiënt op de behandeltafel in te stellen.

SarpStr SL75s.jpg

Installatie in 1968.

In de dikke betonmuren van de oude Cobalt bestralingsruimte wordt een opening gemaakt waardoor de Lineaire Versneller in onderdelen naar binnen wordt gebracht.

Uitbreiding Fysisch Technische groep.

Met de lineaire elektronen versneller krijgt het NKI-AVL een apparaat in huis waarvan het technisch en fysisch beheer complexer is dan men tot dan toe gewend is. Het is een technisch ingewikkeld apparaat waarvan de stralingsbron veel overeenkomsten heeft  met een krachtige radarzender. De versneller straalt niet continue zoals een Cobaltbron, maar in korte pulsen met een lengte van 2 microseconde.  Het ziekenhuis neemt technici en fysici in dienst die kennis hebben van hoogfrequent technieken en fysica van gepulste straling. In een aantal opzichten is het apparaat nog experimenteel en heeft het kinderziekten. De analoge elektronica op basis van primitieve halfgeleiders maakt het toestel minder stabiel.

Voor het technisch onderhoud, de stralingsdosimetrie  en de dosisplanning  worden nieuwe methoden ontwikkeld om dit toestel veilig te kunnen gebruiken.                                                                                                  

Een nieuwe generatie van fysici en technici treedt aan, met name Rob van der Laarse, de fysicus die software ontwikkelt voor de bestralingsplanning; Iain Bruinvis, fysicus die de electronenbundels klinisch bruikbaar maakt, Theo Wilmering, technicus die veel medische en technische hulpmiddelen realiseert en het werk van de technici organiseert, en Henk van der Gugten, technicus die zich in de versnellertechniek specialiseert  en verbeteringen aanbrengt in de machine waardoor de straling stabieler wordt en de stralenbehandeling veiliger wordt.

192 modulatorruimte linac.jpg

1970, Henk van der Gugten werkt aan de afregeling van de elektronische besturing van de lineaire versneller.