UA-35946176-3
1971
 

Bestralingsplanning op de digitale computer

OptimlisatieLaarsePlan.jpg 

1971. Voorbeeld van de dosisverdeling van een twee velden bestraling met 8 MV fotonenstraling met wigfilters, berekend met de treatment planning software van fysicus Rob van der Laarse.

Een samenwerking, eind jaren '60, van de fysicus Herbert Marcuse en de radiotherapeute Marion Burgers met de firma IBM leidt niet tot een bruikbaar planningssysteem. In 1971 realiseert  fysicus Rob van der Laarse in het AVL een eigen computerprogramma voor de dosisberekening van de bestraling met externe bundels. In de volgende jaren ontwikkelt van der Laarse zijn computerprogramma tot een volwaardig Treatment Planning  Systeem (TPS) voor megavolt fotonen en electronen bundels en voor brachytherapie. De  planning software wordt later de basis van het planningsysteem van de firma Nucletron

1978 Rob van der Laarse.jpg

Dr. Rob van der Laarse, klinisch fysicus. In dienst van 1969 tot 1984. Hoofd van de Fysisch Technische groep van de Bestralingsafdeling.

Rob is ontwerper en programmeur van software voor Megavolt Teletherapie en Brachytherapie bestralingsplanning.

De planning software wordt beschreven in 1981 in zijn proefschrift "Computerized Radiation Treatment Planning"  50)

Ponskaarten stack.jpg  

 

 

Deel van een "stack" ponskaarten.

ponskaart werkstation.jpg

 

 

 

Typemachine voor het slaan van gaatjes in ponskaarten

Aanvankelijk, toen het AVL nog in de Sarphatistraat was gevestigd, werden de gegevens voor de berekeningen ingevoerd met een ponsband in de grote EL-X8 computer (gemaakt door de Nederlandse nv Elektrologica) van het Mathematisch Rekencentrum van de Universiteit van Amsterdam in de 2e Boerhavestraat. Later werd dat invoer met een pak ponskaarten in de mainframe Control Data Cyber 73 computer van de Stichting Academisch Rekencentrum Amsterdam (SARA), toen gevestigd in het gebouw van de Vrije Universiteit aan de Boelenlaan in Amsterdam. Vanuit het nieuwe AVL aan de Plesmanlaan ging men dagelijks met bakken ponskaarten naar SARA om vervolgens de geprinte uitvoer weer mee "naar huis" te nemen..

Voor de veeleisende rekenopdrachten was  het AVL aangewezen op de SARA mainframe computer. Twee keer per dag werden de rekenopdrachten aangeleverd en de dosisberekeningen werden dan met voorrang direct uitgevoerd. Later kwam een invoer en uitvoer station in het op loopafstand gelegen ACTA gebouw beschikbaar. Tussen Kerst en Nieuwjaar kwam de Cyber speciaal voor de bestralingsplanning even beschikbaar.

Met de aanschaf van de eerste CT-scanner, kwam voor de afdeling RT een eigen DEC PDP11 computersysteem beschikbaar. De planningsoftware werd hiervoor omgeschreven en voortaan werd "in huis" gerekend. 

SARA main frame.jpg

SARA, Stichting Academisch Rekencentrum Amsterdam

 

 

 

 

Automatische optimalisatie van het Bestralingsplan.    Ca 1974 realiseert Rob van der Laarse een optimalisatie programma voor treatment planning van de stralenbundels uit de lineaire versneller. Deze ontwikkeling werd in de hand gewerkt doordat slechts 1 of 2 keer per dag een bestralingsplanning kon worden uitgerekend, waardoor voor het berekenen van verschillende bestralingsinstellingen voor een patiënt veel tijd nodig was. Op basis van de vastgelegde parallele doorsneden van de patiënt, het ingetekende doelgebied en kwetsbare organen ontwerpt het computerprogramma automatisch een bestralingsplan, waarin aantal stralenbundels, invalsrichtingen, veldafmetingen, wigfilters en gewichtsfactoren worden geoptimaliseerd. Over dit programma verschijnt in 1976 een publicatie in het British Journal of Radiology. 51)

 

Bronnen & Publicaties

  • 50) “Computerized Radiation Treatment Planning” door R. van der Laarse. Academisch Proefschrift, Universiteit van Amsterdam 1981, promotor Prof. Dr. J. Strackee. ,
  • 51) “Pseudo optimization of radiotherapy treatment planning” door R. van der Laarse, M.Sc. 1976, British Journal of radiology, 49, 450-457. ,